Perşembe, Kasım 23, 2017
Viski Defterim

Değerlendirme Kriterlerim

Tadım Notlarımı Nasıl Okumak Lazım?

Viski tadım notları nasıl yazılır? Önce koku, damak ve bitiş de ayrı ayrı aldığım aroma ve kokuları yazıyorum. Olabildiğince detaylı ve tanımlayıcı olmaya gayret ediyorum ki aynı viskiyi daha sonra tekrar tattığımda elimde iyi bir referans olabilsin.

Değerlendirme skalasında göreceğiniz üzere değerlendirmelerimin karşısında harfler var. Her harfin temsil ettiği çok genel bir yorum da ekledim. Bunun görece daha kolay olduğunu düşünüyorum. 91 puan ile 88 puan arasındaki farkı canlandırabilmek çok kolay değil ama harf kullanarak sınırlarımı belirginleştirmem mümkün olabiliyor. Pek çok tadım kulübü bu tip bir notlamayı tercih etmeye başladı ki bence daha kolay ve anlaşılır.

Öte yandan viskileri temel üretim tekniklerindeki farklara göre değişik gruplara ayırıyorum.  Harman (Blended), Tek Malt (Single Malt), Tahıl (Grain)  ve Burbon (Bourbon) viskiler. Bu ayrımı çok önemli buluyorum. Çünkü farklı üretim tekniği ile üretilmiş örneğin tek malt ve bourbon viskileri kendi içlerinde değerlendirmek lazım.

Pek çok farklı tadım notu yazarı var. Takip ettiğinizde göreceksiniz ki her biri aynı viskiye farklı puanlar veriyor. Bunun nedeni bence herkesin idealize ettiği ve aradığı bir lezzetin, dengenin olması. Birimizin çok beğendiği viskiyi bir diğerimiz beğenmeyebilir. Kimimiz daha isli ve odunsu tatları severken, bazılarımız daha floral ve bitkisel aromalar içeren lezzetleri tercih ediyor olabiliriz. Bir viskiyi satın almadan önce yol gösterici olması için farklı kişilerin tadım notlarını okuyorsak, ben o kişinin genel damak zevkini anlamak gerektiği kanaatindeyim. Bir örnek vermem gerekirse, dünyanın en bilinen saygın viski tadım grupları arasında yer alan Malt Maniacs üyesi ve www.whiskyfun.com sitesinin sahibi Serge Valentin çok detaylı ve üst düzey kaliteli yorumlar yapıyor olmasına rağmen genel beğeni ölçütleri benim için fazla sert ve yoğun zenginliğe sahip viskilerden oluşur. Serge’in çok çok beğendiği bir viskiye kişisel olarak ben temkinli yaklaşırım. Çünkü onun damak tadının bana göre daha yüksek oranda isli, turbalı ve sert tatları aradığını bilirim. Bu Serge’in kötü yorum yaptığı anlamına gelmez elbet.

Keza twitter üzerinden yazılarını takip ettiğim ve damağına çok güvendiğim viskiperver de (@viskiperver) benim için fazla yoğun gelen isli-dumanlı tatların peşindedir. Bu sebeple viskiperver ve Serge aynı viski’ye yüksek not vermişse bilin ki içeriğinde sert, is ve turba kokuları da ön plandadır. Bu lezzetleri arıyorsanız düşünmeden o viskiyi alın derim… Viskiperver benim çok beğendiğim bir viskiye rahatlıkla düşük değerlendirme yapabilir. Bununla birlikte bourbon viskilerde aradığımız lezzet ve aromalar birbirine çok yakındır. Viskiperver’in tek malt tavsiyelerine ne kadar temkinli yaklaşsam da, bourbon için verdiği yüksek ya da düşük not çok büyük ihtimalle benim için de geçerli olacaktır.

Türkiye’de viski tadımı konusunda ciddi anlamda vakit harcayan ve araştıran pek çok viski sever var. Bu kişilerin en başında gelenlerden birisi de www.meleklerinpayi.com sitesinin yazarı sevgili Burkay’dır. Defalarca ortak tadım yaptığım için söyleyebilirim ki Burkay daha ziyade dengeli ve botanik tatların peşindedir. Bu sebeple örneğin Japon viskilerine karşı damağı çok gelişmiştir, çünkü tam da onun aradığı lezzet kombinasyonlarını sunabilen viskilerdir. Ama öte yandan dengeli olmak kaydı ile turba, is, asidik kombinasyonları da yüksek puanla değerlendiriyor olabilir. Bu bakımdan şunu bilirim ki Burkay eğer bir viskiye iyi diyorsa o viski öncelikle dengeli tatlar sunan bir miktar botanik yönü ağır basan viskilerdir.

Farklı tadım notu yazan kişilerin tadım ölçütlerini anlamak önemlidir. Önce tadım notu yazan kişinin kriterlerini anlamaya gayret edin, sonra aynı lezzeti arayıp aramadığınıza göre beğeni ölçütünüz değişim gösterebilir.

Kişisel olarak idealize ettiğim tadım ölçütlerimi şu şekilde açıklayabilirim.

Kokuda Ne Arıyorum?

  1. Birbirleri ile uyum içinde olan dengeli ve ahenkli kokular bütününü arıyorum.
  2. Kadehimdeki viski havalandıkça değişen, hoş aromalar alabilmeyi umuyorum.
  3. Baskın kokuların geri planda kalan diğer kokuları çok fazla baskılayıp gizlemesini istemiyorum.
  4. Alkol kokusunu yakıcı bir şekilde duyumsamak istemediğim gibi, kimyasal (kimyevi) kokuların çok ön planda olmasını da arzu etmiyorum.
  5. Kokunun çabuk kaybolan ya da çok yoğun boğuculukta olmasını da istemiyorum. Ne limon kolonyası gibi sert olmalı ne de limonlu su gibi hafif kalmalı
  6. Viskime bir iki damla su eklediğimde kaybolan ya da öne çıkan kokuların, bütündeki denge ve uyumu desteklemesini bekliyorum.

Damakta Ne Arıyorum?

  1. Birbirleri ile uyum içinde olan dengeli ve ahenkli tatlar bütününü arıyorum.
  2. Viskimin ağzımda çok acı ya da asidik tatlar bırakmasını istemiyorum.
  3. Viskideki farklı tatların ne çok yoğun ne de çok hafif kalmasını arzu etmiyorum.
  4. İçimi zorlaştıracak kadar yakıcı alkol tadında olmasını arzu etmiyorum.
  5. Aldığım ilk nefeste ağzımda değişen tatlar olmasını umuyorum.
  6. Burunda aldığım kokulardan bazılarını damakta da duyumsamak istiyorum.

Bitişte Ne Arıyorum?

  1. Birbirleri ile uyum içinde olan dengeli ve ahenkli tatlar bütünü görece uzun süre kalsın istiyorum.
  2. İçime çektiğim ilk nefeste içinde beklediği fıçının odunsu tadını alabilmeyi arzu ediyorum.
  3. Damağımı kaplayan ve bir süre kalan yağlı/kremamsı hissiyatı duyumsamayı arzu ediyorum.
  4. Özellikle viskinin genel karakteristiğine sahip olan rahiya ve aromanın bitişte ağzımı kaplamasını arzu ediyorum.

Bütünsel Değerlendirmede Neye Dikkat Ediyorum?

  1. Koku, damak ve bitiş üçlüsü arasında birbirini takip eden bir bütünsellik olmasını umuyorum.
  2. Diğer viskilere göre bu bütünselliğin olumlu anlamda ayırt edici nitelikte olmasını umuyorum.
  3. Renginin doğal olmasını arzu ediyorum. Tat ve koku üzerinde fark edilebilir etkisi olmasa bile mümkünse karamel eklenmemiş olan viskileri tercih ediyorum.
  4. Fiyat/kalite oranı görece ve kişiden kişiye değişecek olsa da içtiğim viski için ödediğim bedelin değmiş olmasını bekliyorum. Erişilebilirlik önemli.
  5. Şişe tasarımı ve etiket üzerinde verilen bilgilerin yeterli ve açıklayıcı nitelikte olmasını arzu ediyorum.

Bu kriterlere göre notlandırdığım viskiyi değerlendirirken kullandığım ölçütlendirme cetvelim şu şekilde.

Harf Derecesi Benim İçin Anlamı Etiket Rengi
A+ Sanat Eseri (Etiket Rengi: Turkuaz)
A Mükemmel (Etiket Rengi: Bordo)
A- Koleksiyon Parçası (Etiket Rengi: Beyaz)
B+ Çok İyi (Etiket Rengi: Yeşil)
B İyi (Etiket Rengi: Mavi)
B- Standart (Etiket Rengi: Turuncu)
C Denemeye Değer (Etiket Rengi: Sarı)
D Şöyle Böyle İdare Eder (Etiket Rengi: Mor)
F Değerlendirme Dışı (Etiket Rengi: Siyah)

Örümcek Ağı Grafiği

Pek çok tadım sitesinde karşımıza çıkan, yüzlerce farklı şekilde kullanılan bir grafik. Her tadım notunun altında analiz başlığı altında bu grafiği kullanıyorum. Bu grafikte yer alan on iki değişik tat ve koku başlığı var. Genel olarak bir viskiden alabileceğim tüm aroma ve rahiyaları bir araya getirmeye gayret ettim. Böylece tadım sonrası aradan belli bir zaman geçse bile okuyarak viskiyi tekrar hafızamda canlandırmam mümkün olabiliyor. Ayrıca bu sayede yoğunluğu belirtebiliyorum. Örneğin aşağıdaki grafiğe göre asidik tat ve aromaların ön planda olduğunu ama isli koku ve aromaların neredeyse sıfır seviyesinde olduğunu öngörebilirsiniz.

Singleton 12 Dufftown SM

 

Şimdi kısaca bu on iki aroma grubu ile hangi aroma ve rahiyaları nerede gruplandırdığımı açıklamak isterim.

Tatlı: Şeker, karamel, bal, kurabiye, kek, şurup, lokum, sütlü tatlılar gibi tatlı ve belirgin şekilde tatlı olan aromaları bu grupta.

Meyvemsi: Muz, çilek, kiraz, elma, karpuz, armut, kayısı, şeftali gibi ön plana çıkan meyve aromaları bu grupta.

Çiçeksi: Hanımeli, lavanta, iğde, ıhlamur, akşam sefası, yasemin, gül, zambak gibi çiçekler ve bitkiler bu grupta.

Botanik: Kokusu ve tadı ile karakterize bitki ve sebzeler grubu olarak tanımlayabilirim. Yosun, çim, adaçayı, salatalık, fesleğen, nane, kestane, defne gibi aromalar bu grupta. Toprak ve yağmur sonrası gibi doğal kokuları da bu grupta değerlendiriyorum.

İsli: Turba, duman, kül, füme gibi yanık tat ve aromalar bu grupta.

Asidik: Tuz, iyot, koruk, sirke gibi daha ziyade ekşi ve buruk aromalar bu grupta. Küflü peynir, zeytin, gibi aromaların yanı sıra bazen sert limon kabuğu ve turunç, greyfurt gibi sert aromalı narenciyeleri de bu grupta değerlendiriyorum.

Kimyasal: İlaç, ecza, kibrit, mum, kağıt, deri, amonyak, alkol, aldehit gibi aroma ve kokular bu grupta.

Şarabi: şarap gibi buruk tada sahip, tanenli, anasonlu, buruk ve kekremsi aromalar bu grupta. Özellikle olorosso, portwood, sherry fıçılarda beklemiş viskilerde sık karşımıza çıkan armalardır.

Baharatlı: Kimyon, karanfil, tarçın, yeni bahar, karabiber, zencefil, köri gibi baharat aromaları bu grupta.

Odunsu: Tahta, kalemtraş, kalem, ağaç yongası, marangozhane kokusu ve çiçeğinden ya da meyvesinden bağımsız olarak ağacın bizzat kendi kokusu, örneğin meşe, çam, ceviz gibi aromalar bu grupta.

Kuruyemiş: Acıbadem, badem, ceviz, fındık, leblebi  gibi aromalar bu grupta

Tahıl: Yulaf, arpa, malt, kızarmış ekmek, kahvaltılık gevrek gibi aromalar bu grupta.